อุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้ง ตั้งอยู่ในอำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดบุรีรัมย์ เป็นหนึ่งในโบราณสถานที่สำคัญของประเทศไทย มีลักษณะเป็นปราสาทหินที่สร้างขึ้นบนยอดภูเขาไฟที่ดับสนิทแล้ว
โดยตั้งอยู่บนความสูงประมาณ 200 เมตรจากระดับน้ำทะเล ชื่อ “พนมรุ้ง” มาจากภาษาเขมรโบราณว่า “วนํรุง” (Phnom Rung) ซึ่งแปลว่า “ภูเขาใหญ่”
ความเป็นมาของอุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้ง จังหวัดบุรีรัมย์
ปราสาทพนมรุ้งถูกสร้างขึ้นในยุคอาณาจักรขอม ราวพุทธศตวรรษที่ 15-18 เพื่อเป็นศาสนสถานในศาสนาฮินดู ลัทธิไศวนิกาย (การบูชาพระศิวะ) ตัวปราสาทหลักสร้างขึ้นจากหินทรายสีชมพู มีรูปแบบสถาปัตยกรรมขอมโบราณที่สวยงามและทรงคุณค่า ศาสนสถานแห่งนี้เปรียบเสมือนการจำลองเขาไกรลาส ซึ่งเชื่อว่าเป็นที่สถิตของพระศิวะ
จากหลักฐานทางโบราณคดี ปราสาทพนมรุ้งถูกสร้างขึ้นและพัฒนามาอย่างต่อเนื่องในหลายยุคสมัย โครงสร้างสำคัญของปราสาท เช่น ปราสาทประธาน ซึ่งเป็นศูนย์กลางของอุทยาน สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 (ราวพุทธศตวรรษที่ 17)
ผนังและประตูของปราสาทประดับด้วยลวดลายสลักหินที่มีความประณีต โดยเฉพาะ ทับหลังนารายณ์บรรทมสินธุ์ ซึ่งเป็นภาพพระวิษณุ (นารายณ์) บรรทมเหนือเกษียรสมุทร ล้อมรอบด้วยเหล่าเทวดาและสัตว์ในตำนาน
นอกจากนี้ยังมี สะพานนาคราช ซึ่งเชื่อมระหว่างทางเดินกับปราสาทประธาน สะพานนี้ถือเป็นสัญลักษณ์ของการเข้าสู่ดินแดนศักดิ์สิทธิ์ ลวดลายบนสะพานสะท้อนถึงความเชื่อเรื่องการเดินทางจากโลกมนุษย์ไปสู่โลกของเทพเจ้า
ในช่วงแรก ปราสาทพนมรุ้งเป็นศาสนสถานของศาสนาฮินดู แต่เมื่อเวลาผ่านไป ศาสนาพุทธเริ่มเข้ามามีบทบาทมากขึ้นในภูมิภาคนี้ ทำให้ปราสาทบางส่วนถูกปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมกับการปฏิบัติศาสนกิจในศาสนาพุทธ
หลังจากที่ปราสาทพนมรุ้งถูกทิ้งร้างมานานหลายร้อยปี จนกระทั่งในช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 25 (ประมาณปี พ.ศ. 2504)
กรมศิลปากรได้เริ่มสำรวจและบูรณะปราสาทพนมรุ้งอย่างจริงจัง เพื่อฟื้นฟูโบราณสถานให้กลับมามีสภาพสมบูรณ์มากที่สุด ในปี พ.ศ. 2521 รัฐบาลไทยได้ประกาศให้ที่นี่เป็น อุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้ง และเปิดให้ประชาชนเข้าชม
หนึ่งในปรากฏการณ์ที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวจำนวนมาก คือ ปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ส่องตรงช่องประตูทั้ง 15 ช่อง ซึ่งเกิดขึ้นปีละ 4 ครั้ง ในช่วงดวงอาทิตย์ขึ้นและตก ถือเป็นความมหัศจรรย์ที่ผสมผสานระหว่างความรู้ด้านสถาปัตยกรรมและดาราศาสตร์ของคนโบราณ
ความสำคัญทางวัฒนธรรมและการท่องเที่ยว
อุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้งได้รับการยกย่องให้เป็นโบราณสถานที่สำคัญของประเทศ และเป็นหนึ่งในสถานที่ที่แสดงถึงความรุ่งเรืองของวัฒนธรรมขอมในประเทศไทย นอกจากความสำคัญทางประวัติศาสตร์และศาสนาแล้ว
พนมรุ้งยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่ดึงดูดผู้คนจากทั่วโลกให้มาสัมผัสกับความงดงามของสถาปัตยกรรมโบราณและเรื่องราวทางประวัติศาสตร์
ปัจจุบัน อุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้งได้รับการอนุรักษ์และดูแลอย่างดี เป็นสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญที่นักท่องเที่ยวไม่ควรพลาดเมื่อมาเยือนจังหวัดบุรีรัมย์
สนับสนุนโดย เครื่องช่วยฟังคนหูหนวก